كردم از روى بصيرت پيروى * شش كتاب مثنوى معنوى جمع كردم از براى سالكان * تا كه زاد راه برگيرند از آن بىترديد نمىتوان نظرات دانشمندانى همچون فيض و شيخ بهائى و امثال ايشان را ناديده گرفت و به اتهامى ، سرسرى از آن گذشت . بىشك شخصيت علمى و ادبى و تفسيرى و فقهى و حديث‌شناسى فيض كاشانى و تبحر او در علوم مختلف اسلامى در طول اين چند سده گذشته مورد توجه خاص و عام بوده است و جاى هيچ‌گونه انكارى نيست و بفرمودهء علامه طباطبائى « فيض كاشانى جامع علوم است و به جامعيت او در عالم اسلام كمتر كسى را سراغ داريم ، در هر علمى استقلال آن را حفظ مىكند و علوم را باهم خلط و مزج نكرده است . در تفسير ، روش روائى و حديث را دارد و ابدا وارد مسائل فلسفى و عرفانى و شهودى نمىگردد ، در اخبارنويسى و كتاب حديث يك اخبارى صرف است و گويى اصلا فلسفه نخوانده ؛ در كتابهاى عرفانى و ذوقى نيز از همان روش تجاوز نمىكند » . « 1 » فيض كاشانى از بزرگترين و نامورترين علماى اماميه قرن يازدهم هجرى است . وى به سال 1007 ق . در كاشان به دنيا آمد . دوساله بود كه والدش شاه مرتضى از علما و بزرگان كاشان ، صاحب كتابخانهء بزرگ از دنيا رفت . فرزندان شاه مرتضى همه از هوش و ذكاوت بلندى برخوردار بودند ، اما فيض از همه دقيق‌تر و باهوش‌تر مىنموده است . ازاين‌رو در اوان صبا شور تحصيل كمال در سر افكند و درد طلب در دل پديد آورد . مدتى در محضر عم و دايى بزرگوارش - كه ممتاز عصر خود بود - و ديگر اساتيد حوزهء كاشان كه بيشتر علما و خاندان فيض بودند به تحصيل علوم دينى ظاهرى اشتغال داشت و تفسير و حديث و فقه و اصول دين و ادبيات عرب و منطق را چنان كه در رسالهء « الانصافيه » گويد پيش از بلوغ به اتمام رسانيد . پس از تكميل علوم دينى و كلام ، در بيست سالگى به اتفاق دو برادر خود ، عبد الغفور و ضياء الدين محمد ، به سال 1026 ق . براى ادامه تحصيل به اصفهان رفت . اصفهان كه در آن روزگار پايتخت و مركز تجمع دانشمندان بزرگ و چندين حوزه تدريس بود ،

--> ( 1 ) . تهرانى ، سيد محمد حسين ، مهر تابان ، ص 26 .